Ograniczone prawa rzeczowe

Data opublikowania: 6 grudnia 2018

Ograniczone prawa rzeczowe to występujący w prawie cywilnym jeden z trzech, poza własnością i użytkowaniem wieczystym, rodzajów praw rzeczowych. Inaczej zwane prawami rzeczy cudzej.

W kodeksie cywilnym brak jest definicji ograniczonych praw rzeczowych, a w artykule 244 ujęty jest jedynie ich katalog. Należą do nich:

  • użytkowanie,
  • służebność,
  • zastaw,
  • spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu,
  • hipoteka,

przy czym dwa ostatnie uregulowane są w odrębnych przepisach.

zimmytws/bigstockphoto.com

Literatura określa ograniczone prawa rzeczowe jako prawa rzeczowe zapewniające uprawnionemu pewien zakres uprawnień w stosunku do określonej rzeczy. To właśnie wyróżnia je spośród pozostałych praw rzeczowych, ograniczając zakres ich obowiązywania. Z drugiej strony ograniczone prawa rzeczowe i ich wykonywanie przez uprawnionego obciążają właściciela tej rzeczy, który zmuszony jest zachowania te tolerować i umożliwiać.

Prawa te są skuteczne wobec wszystkich (erga omnes), co jest bezwzględnym prawem podmiotowym cechującym prawa rzeczowe. Dotyczą głównie rzeczy, rzadziej praw i opierają się na korzystaniu z nich (poza hipoteką i zastawem). Właściciel rzeczy obciążonej ma naturę bierną, a do jego obowiązków należy wyłącznie znoszenie wykonywania tego prawa przez podmiot uprawniony.

Katalog ograniczonych prawa rzeczowych jest zamknięty. Ich powstanie następuje w drodze umowy, w przypadkach określonych w przepisach szczególnych, albo na podstawie orzeczenia sądowego i rozstrzygnięć organów administracyjnych. Prawa te nie mogą zostać nabyte przez zasiedzenie, poza prawami polegającymi na służebności przesyłu i służebności gruntowej, które mogą zostać zasiedziane. Przepisy dotyczące własności odnoszą się do sposobu ustanowienia ograniczonego prawa rzeczowego. Jeśli prawo to obciąża nieruchomość, może zostać ustanowione z zastrzeżeniem warunku lub terminu. Oświadczenie właściciela musi być przy tym złożone w formie aktu notarialnego. Hipoteka natomiast, dla swojej ważności, musi być wpisana do księgi wieczystej i obciąża każdorazowego właściciela nieruchomości.

Zdarza się, że prawa te ze sobą kolidują i nie da się ich wykonywać równolegle. Wówczas wykonuje się je w określonej kolejności:

  • pierwszeństwa zwykłego (zasada prior tempore, potior iure) – prawo powstałe wcześniej ma pierwszeństwo przed prawem powstałym później,
  • pierwszeństwa wieczystoksięgowego – prawo wpisane do księgi wieczystej ma pierwszeństwo przed prawem niewpisanym,
  • pierwszeństwa hipotecznego – prawo wpisane wcześniej ma pierwszeństwo przed prawem wpisanym później.

Kolejność wykonywania tych praw może być zmieniona na podstawie zawartej między stronami umowy. Prawo to może być również na podstawie takiej umowy zniesione. Poza tym wygasa wskutek:

  • zrzeczenia się go przez uprawnionego,
  • nabycia przez uprawnionego prawa własności rzeczy obciążonej i ograniczonego prawa rzeczowego,
  • w razie wygaśnięcia zabezpieczonej tym prawem wierzytelności,
  • upływu czasu, na jaki je ustanowiono,
  • wskutek jego niewykonywania przez 10 lat (dotyczy użytkowania i służebności gruntowej),
  • z chwilą śmierci uprawnionego (służebność osobista),
  • na podstawie wyroku sądowego, decyzji administracyjnej.

Podobne artykuły

Dodaj swój komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola wymagana są oznaczone *